Va trece sieglos un monte pequeñu vio nacer un reinu

La tradición y la historia vinculen los oríxenes del Reinu d'Asturies con dos nomes propios: Pelayo y Cuadonga, protagonista y escenariu onde a primeros del sieglu VIII asocedió una riestra d'episodios —verdaderos pa unos y lleenda pa otros— consideraos como'l primer movimientu d'insumisión de la cristiandá norteña frente al poder musulmán asitiáu na Península unos años enantes. El valle de Cangues d'Onís, Los Picos d'Europa y El Monte Auseva diben ser testigos de la rebelión qu'escoyó a Pelayo como líder —va anguaño trece sieglos—, y que poco depués va protagonizar aquel episodiu bélicu (batalla o escaramuza) de lleenda, nes faldes d'esi montín.

El Picu Priena en Cuadonga

Cuadonga, un escenariu crucial

Una rebelión que camudó la Historia

La Cueva de Cuadonga y El Monte Auseva, nel paisaxe arispiu de Los Picos d'Europa, son el bastión natural que va dar abellugu a la xente que se va llevantar contra'l gobiernu nuevu establecíu polos musulmanes na península. Esti primer nucleu de resistencia —qu'ensin dulda nun tuvo que ser únicu anque quiciabes el que tuvo más suerte y más rápido— buscó nel valle de Cangues d'Onís y la so proyección escontra l'interior montunu la protección que-yos brindaba un territoriu que conocíen bien.

Lleer más

La Cuadonga previa al enfrentamientu bélicu

Anque abondo desconocida, la historia de Cuadonga previa al enfrentamientu bélicu apaez trescalada de tradiciones lligaes al paganismu ástur y a la so cristianización. Nun diba ser raro que la cueva mariana actual fore de mano un sitiu sagráu pa delles divinidaes naturales, sobre manera deidaes fluviales femenines como Deva —"la diosa madre", que da nome al ríu que naz al pie de la cueva—. Ye probable que na dómina de Pelayo fore yá un sitiu cristianizáu como un templu rupestre dedicáu a la Virxe.

Un lideratu indiscutible

El de Pelayo foi un lideratu indiscutible. A pesar de la dificultá p'atopar fontes documentales d'aquel tiempu, too apunta a que yera un personaxe carismáticu y valiente, capaz a encarar el desafíu que tuvo qu'asumir l'añu 718, cuando se produz el llevantamientu de los ástures que lu van escoyer como xefe. Depués diba venir la batalla y el trunfu sobre l'exércitu musulmán d'Alkama, aniciando d'esta manera'l Reinu d'Asturies. Escribíase asina'l primer capítulu d'una etapa nueva na historia europea.

Los testimonios ente la historia y la lleenda

Cunten les cróniques qu'un grupín de guerreros cristianos fixo frente a un exércitu musulmán pergrande unviáu dende Córdoba. Los ástures fixéronse fuertes nes faldes d'El Monte Auseva, sitiu estratéxicu pa ganar a los sos enemigos, que na so fuxida al traviés de Los Picos d'Europa acabaron morriendo pol acosu ástur o poles dificultaes del terrén. Los escritores medievales vieron nestos fechos el favor divín y asina surdió la lleenda que falaba d'una victoria milagrosa auspiciada pola Virxe.

La ruta de la Reconquista

Güei ye posible percorrer el camín qu'al fuxir siguieron les tropes cordobeses enfotaes na protección de Los Picos d'Europa pa la so fuga. Saliendo d'El Monte Auseva, l'exércitu derrotáu d'Alkama tuvo que travesar los paisaxes tan guapos d'Orandi, El Ríu Cares, Bulnes, Pandébano, Áliva y Espinama hasta llegar a Cosgaya, onde un argayu del monte de Subiedes acabó refundiando n'El Ríu Deva a los postreros supervivientes de la espedición. Ver la ruta

Rei Pelayo

Pelayo, "lo primer rey de Hispania"

El fundador d'una castra

D'esta manera, reconociendo qu'ostentó llexítimamente "lo primer titol de rey de Hispania", va referise a Pelayo'l cronista catalán del sieglu XV Pere Tomic. Tan conocíu como misteriosu, porque poques segurances tán documentaes sobre la vida de Pelayo, foi quiciabes un representante de la élite local ástur, o bien un noble godu fuxitivu de pretendida castra real, y de xuru una persona con un enraigonamientu familiar fuerte ente los ástures. Hasta ye posible que tuviere sometíu a l'autoridá del prefectu musulmán de Xixón y exerciere dalguna autoridá al so serviciu desque s'esmoronó'l poder visigodu. Pelayo va acabar liderando una revuelta (718) que remata na batalla de Cuadonga, estableciendo un nucleu pequeñu de poder nel llugar de Cánicas, güei Cangues d'Onís: nacía asina'l Reinu d'Asturies.

Grabáu del rei Pelayo

Una figura enigmática

Un halu de misteriu y de lleenda que se funde na nueche de los tiempos arrodia la figura de Pelayo. Sicasí, la imaxe que se perfila ye la d'un magnate de posible orixe hispanorromanu o godu romanizáu, con propiedaes y sonadía na zona centro-oriental d'Asturies, que podría tener cargos de responsabilidá nos últimos años del Reinu Godu y que nun primer momentu sirviría al gobernador musulmán establecíu en Xixón, tres de la conquista musulmana del territoriu ástur a partir del 714.

Grabáu de Pelayo y les sos tropes en Cuadonga

La elección como líder de la revuelta

La sonadía de Pelayo ente los ástures fixo qu'en 718 lu escoyeren n'asamblea pa liderar un grupu de resistencia frente al gobernador musulmán de Xixón, fechu ésti qu'asocedió na contorna de Los Picos d'Europa. Pelayo va liderar una revuelta que la causa pudo tar nuna xuba de los tributos polos conquistadores depués d'unos primeros años de dominiu, anque ún de los rellatos cronísticos apunta como orixe de la revuelta la propuesta afrentosa de matrimoniu del gobernador musulmán Munnuza a la hermana de Pelayo.

Grabáu de Pelayo y la so muyer Gaudiosa

La familia de Pelayo

El rellatu de Pelayo que tresmiten les cróniques y la tradición acuten dalgún protagonismu pa delles muyeres de la so familia. De primeres, una hermana d'él —de la que se desconoz el nome, anque nun documentu falsu llámenla Dosinda o Adosinda— sería causa de la rebelión ástur, al ser pretendida pol prefectu musulmán de Xixón, Munnuza. Tamién sabemos que Pelayo va contrayer matrimoniu con una muyer que'l nome revélalu'l so primer epitafiu n'Abamia: Gaudiosa. D'esta pareya diba nacer, amás del so fíu Favila, la so fía Ermesinda, que va dar continuidá per vía matrimonial a la castra pelaxana cuando muerra'l so hermanu pol so matrimoniu con Alfonso I, fíu de Pedro, duque de Cantabria.

Ilesia de Santa Olaya d'Abamia

El misteriu qu'arrodia'l so enterramientu

Depués de diecinueve años de lideratu, Pelayo muerre en Canicas l'añu 737. Según l'obispu Pelayo d'Uviéu, del sieglu XII, enterráronlu na ilesia averada de Santa Olaya d'Abamia cola so muyer, Gaudiosa. La tradición afirma que los sos restos treslladáronse cinco sieglos más tarde por orde d'Alfonso X a La Cueva de Cuadonga, onde existe un sepulcru, datáu nel sieglu XVI, que diz contener los sos restos y los de la so hermana Dosinda.

Canicas: "minima urbium, máxima sedium"

Cangues d'Onís, "la menor de les ciudaes, la mayor de les capitales"

"La menor de les ciudaes, la mayor de les capitales", asina reza'l lema del escudu —anque de creación moderna— de Cangues d'Onís. Espresa asina la importancia histórica que tuvo'l llugarín de Canicas nos momentos xerminales del Reinu d'Asturies. Cangues d'Onís diba pasar a la historia como la primer capital d'aquel Reinu y entá güei evidencia la impronta d'aquellos primeros gobernantes y de los socedíos tan notables qu'ellí se dieron.

Cangues d'Onís dende Llueves
Favila y l'osu
La ilesia de la Santa Cruz
Portada románica de San Pedro de Villanueva
Aula del Reinu d'Asturies

Un símbolu d'Asturies y una fonte constante de creatividá

Pelayo y Cuadonga representen la esencia d'una identidá cultural

Pelayo y Cuadonga constituyen el rellatu xerminal de los oríxenes d'un Reinu que ye l'antecedente de los reinos medievales peninsulares, l'orixe del nuestru país como realidá histórica y hasta l'arranque d'una misión de Reconquista que se diba consagrar como elementu identitariu por escelencia. Por eso, dende la mesma dómina de la Monarquía Asturiana, Pelayo ye reconocíu como l'orixe d'ella.

Lleer más
El Puente Romanu de Cangues d'Onís

La Cruz de la Victoria y El Puente Romanu —tamién conocíu como El Puentón— de Cangues d'Onís constituyen símbolos inequívocos de la historia d'Asturies. El Puente Romanu ta allugáu sobre El Ríu Sella, que tamién tien una gran vinculación cola vida de Pelayo y les sos xestes, y del so arcu principal colinga una Cruz de la Victoria grande que nos recuerda l'episodiu históricu y yá míticu que dio pie al nacimientu d'un Reinu pequeñu que tuvo la primer sede na siempre hospitalaria Canicas, güei Cangues d'Onís.

Postal conmemorativa de la proclamación de Felipe de Borbón como Príncipe d'Asturies

Pelayo y Cuadonga y el rellatu de la so epopeya —hasta munches veces caltrizáu de la lleenda— convirtióse col pasu de los sieglos nun verdaderu símbolu identitariu de la totalidá de la rexón asturiana. La xesta de Pelayo y los ástures represéntase en non pocos escudos y emblemes de les villes y conceyos d'Asturies y un símbolu históricu tan enraigonáu como la Cruz de la Victoria rellaciónase con una supuesta cruz llevada por Pelayo en Cuadonga. La Monarquía española, a pesar de los cambeos dinásticos frutu de los sieglos, funde los raigaños en Pelayo y Cuadonga. Dende'l sieglu XIV, l'herederu de la corona española lleva'l títulu de Príncipe d'Asturies y foi nel Santuariu onde'l rei actual, Felipe VI, xuró'l so títulu de Príncipe d'Asturies en 1977.

Cartel de la película: Así es Asturias

Munchos son los dramaturgos, poetes, novelistes, músicos o cineastes que tuvieron como elementu inspirador el mitu de Pelayo y Cuadonga. Dende'l Renacimientu y el Sieglu d'Oru español hasta l'actualidá, obres de teatru en clave épica, cómica, tráxica o romántica alimentaron el mundu de la cultura. Amás, los poetes vieron en Pelayo y la epopeya d'El Monte Auseva una inspiración pa los sos versos, y nomes tan ilustres como Espronceda o Campoamor dexáronse seducir por esti mitu de mitos.

El cine o la música tamién buscaron nesta historia tan misteriosa y carismática'l so aniciu creativu y Pelayo foi protagonista inclusive de dalguna ópera.

Póster pa la promoción turística d'España del añu 1929

Los montes de Cuadonga, la Cueva, la Basílica, los paisaxes de Los Picos d'Europa, la xente… En definitiva, esti mitu yá eternu recreóse milenta veces nes artes plástiques. Pintures, grabaos, escultures, escudos, semeyes, carteles, etiquetes, etc. foron el soporte qu'espardió esta gran historia pel mundu enteru, faciendo de la imaxinación y la creatividá los meyores instrumentos p'amosar tola guapura y matices incontables d'un socedíu que munchos sieglos depués —trece— sigue siendo una fonte d'inspiración que nun escosa.

Separador
  • Conceyu de Cangues d'OnísConceyu de Cangues d'Onís
  • Gobiernu del Principáu d'AsturiesGobiernu del Principáu d'Asturies
  • Asturies Paraísu NaturalAsturies Paraísu Natural
  • Añu Xubilar MarianuAñu Xubilar Marianu
  • Parque Nacional de Los Picos d'EuropaParque Nacional de Los Picos d'Europa
  • LiberbankLiberbank
  • Fundación EDPFundación EDP